Κοινωνική εμπιστοσύνη και άλλα παραμύθια

Πριν λίγες μέρες επισκέφτηκα το Στρογγυλό Πύργο της Κοπεγχάγης (Rundetårn). Η κατασκευή του ολοκληρώθηκε το 1642 και είναι το παλαιότερο αστεροσκοπείο στην Ευρώπη. Έχει -αντί σκαλοπατιών- έναν ελικοειδή διάδρομο 210 μέτρων, που οδηγεί στην κορυφή του. Συναντάμε τον Πύργο στο «Μαγικό λυχνάρι» του μεγάλου Δανού παραμυθά Χάνς Κρίστιαν Άντερσεν, στη δε κορυφή του έχουν διαδραματιστεί ιστορικά γεγονότα και πολιτικά παραλειπόμενα.

Κατά τη διάρκεια της αυτοσχέδιας ξενάγησής του, ο Δανός φίλος μου, μου διηγήθηκε την ακόλουθη ιστορία: Το 1716, διαρκούντος του Μεγάλου Βορείου πολέμου, κατά την επίσκεψή τους στην Κοπεγχάγη, ο Μέγας Πέτρος και η Μεγάλη Αικατερίνη της Ρωσίας ανέβηκαν με την άμαξά τους στην κορυφή του Πύργου για να θαυμάσουν τη θέα. Εκεί τους υποδέχτηκε ο τότε βασιλιάς Δανίας και Νορβηγίας Φρειδερίκος ο 4ος.

Ο Μέγας Πέτρος, σε μια απόπειρα απόδειξης της ευπείθειας του στρατεύματός του, διέταξε έναν από τους έμπιστους άνδρες του να πηδήξει από τον 42 μέτρων Πύργο. Ο Δανός βασιλιάς παρενέβη σώζοντας τον αξιωματικό. Ο Μέγας Πέτρος τον ρώτησε αν οι δικοί του υπήκοοι είναι τόσο υπάκουοι στις εντολές του, όσο οι δικοί του άνδρες στα πιο ακραία κελεύσματά του. Θρυλείται ότι ο Φρειδερίκος του απάντησε ότι στηρίζει τη βασιλεία του όχι στο φόβο αλλά στην εμπιστοσύνη του λαού του, ακριβώς επειδή οι εντολές του δεν είναι ακραίες.

Το ιστορικό αυτό παραλειπόμενο εγείρει το ζήτημα της κοινωνικής εμπιστοσύνης ως θεμελίου μιας ευνομούμενης κοινωνίας. Ο φόβος του υπηκόου αντιπαρατίθεται ανεπιτυχώς με την εμπιστοσύνη του πολίτη. Η δημοκρατική νομιμοποίηση των κυβερνώντων κερδίζει έναντι της κατάχρησης εξουσίας των ηγεμόνων.

Γεννήθηκα και έζησα όχι απλώς σε μια χώρα με κοινοβουλευτική δημοκρατία, αλλά στη χώρα που γεννήθηκε η δημοκρατία. Χιλιετίες μετά, παρά τη συνταγματικά κατοχυρωμένη δημοκρατική νομιμοποίηση των κυβερνώντων, βιώνω με πικρία το δημοκρατικό έλλειμμα που αποδεικνύεται καθημερινά από την καθαρή ασυμμετρία μεταξύ προεκλογικών υποσχέσεων και μετεκλογικών αποφάσεων.

Με αυτά τα δεδομένα, προφανώς δεν υπάρχει και δεν θα μπορούσε να υπάρχει κοινωνική εμπιστοσύνη στην Ελλάδα του 2013. Ο πολίτης ψηφίζει ή απέχει, αλλά δεν περιμένει πια σχεδόν τίποτε. Αμφιταλαντευόμενος συχνά ανάμεσα στην ακραία Αριστερά και στη δεξιοτέρα της Δεξιάς Χρυσή Αυγή, χαρίζει ή δανείζει τα θραύσματα της χαμένης του εμπιστοσύνης πότε αριστερότερα και πότε δεξιότερα.

Πόσο εύκολο είναι ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο στις μέρες μας; Και με ποιους συμβαλλομένους; Φοβούμαι ότι οι εξω-εθνικοί παράγοντες και οι διεθνείς οργανισμοί που επηρεάζουν καταλυτικά τις κυβερνητικές αποφάσεις, ενίοτε στα άκρα όρια των διεθνών υποχρεώσεων της χώρας μας (και ίσως και πέρα από αυτά), ίσως σε υπερβολικό βαθμό αλλά και με αμφισβητούμενα εργαλεία, δεν μπορούν να συνδράμουν αποτελεσματικά στην απαραίτητη επανεφεύρεση της ελληνικής μας ταυτότητας. Η Ελλάδα είναι στην Ευρώπη και κατ’ εμέ πρέπει προφανώς να ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διατήρηση και η προστασία της ελληνικής ταυτότητας περνάει αναμφισβήτητα και μέσα από αυτή. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι ο ακρογωνιαίος λίθος για τη Δημοκρατία και την παγκόσμια ειρήνη είναι η κοινωνική εμπιστοσύνη που δίνει ουσιαστική πνοή στη δημοκρατική νομιμοποίηση των κυβερνώντων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Τώρα πια που το γυαλί της κοινωνικής εμπιστοσύνης έχει διαρραγεί, ποια «κόλλα» θα κολλήσει τις ρωγμές; Θα πηδήξουμε και εμείς από φόβο από τον πύργο αδικίας, αναξιοκρατίας και αδιαφάνειας; Χωρίς από μηχανής θεό να μας δώσει χάρη, είμαστε καταδικασμένοι σε αιφνίδιο θάνατο;

Εξακολουθώ να πιστεύω ότι η λύση είναι στο χέρι των πολιτών της χώρας μας, όλων μαζί και του καθενός ξεχωριστά. Η κοινωνική εμπιστοσύνη είναι άρρηκτα δεμένη με την κοινωνική ευθύνη όλων μας.

*Η Τώνια Πεδιαδιτάκη είναι δικηγόρος.

πηγη

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s